‘तिरिछ’—एका लांबलचक दुःस्वप्नाचा तीव्र नाट्यानुभवTirichh: The Intense Theatrical Experience of a Long Nightmare
४ जून २०००4 June 2000
हिंदीतील महत्त्वाचे कथाकार उदय प्रकाश यांच्या ‘तिरिछ’ कथेवर आधारित, जयप्रकाश सावंत अनुवादित आणि किशोर कदम दिग्दर्शित आविष्कार संस्थेच्या नाट्यप्रयोगाचा जयंत पवार यांनी घेतलेला चिकित्सक वेध. शब्दालयच्या News & Media संग्रहातील हा लेख साहित्य आणि रंगभूमीमधील सर्जनशील नात्याचा महत्त्वपूर्ण दस्तऐवज आहे.
Theatre critic Jayant Pawar examines Aavishkar’s stage adaptation of Hindi writer Uday Prakash’s acclaimed story Tirichh, translated into Marathi by Jayprakash Sawant and directed by Kishor Kadam. Preserved in Shabdalay’s News & Media archive, the review documents a significant interaction between literature, translation and theatre.
‘एका लांबलचक दुःस्वप्नाचा तीव्र नाट्यानुभव’ या शीर्षकाखाली समीक्षक जयंत पवार यांनी उदय प्रकाश यांच्या प्रसिद्ध ‘तिरिछ’ कथेवर आधारित नाट्यप्रयोगाचा चिकित्सक आढावा घेतला आहे. उदय प्रकाश यांच्या कथालेखनातील सामाजिक वास्तव, मानसिक अस्वस्थता, भीती आणि स्वप्नवत अनुभव रंगभूमीवर मांडण्याचा प्रयत्न या प्रयोगातून करण्यात आला.
‘तिरिछ’चा मराठी अनुवाद जयप्रकाश सावंत यांनी केला असून नाट्यप्रयोगाचे दिग्दर्शन किशोर कदम यांनी केले. आविष्कार संस्थेच्या या निर्मितीत कथेतील गुंतागुंतीचा अनुभव, महानगरीय संवेदनहीनता आणि मानवी मनातील असुरक्षितता रंगभाषेतून व्यक्त करण्यात आली. नेपथ्य, प्रकाशयोजना, पार्श्वसंगीत आणि कलाकारांचा अभिनय या विविध घटकांच्या साहाय्याने मूळ कथेचे वातावरण रंगमंचावर उभे करण्याचा प्रयत्न झाला.
जयंत पवार यांच्या समीक्षेत प्रयोगाच्या प्रभावी बाजूंसोबत त्याच्या मर्यादांचाही विचार करण्यात आला आहे. मूळ कथेतील निवेदनात्मकता, स्मृती, स्वप्न आणि वास्तव यांचे नाट्यरूपांतर करताना येणाऱ्या सर्जनशील आव्हानांचे त्यांनी विश्लेषण केले आहे. त्यामुळे हा लेख केवळ नाटकाचा परिचय न राहता साहित्यकृतीच्या रंगमंचीय रूपांतरावरील महत्त्वपूर्ण भाष्य ठरतो.
शब्दालयच्या News & Media संग्रहातील हे वृत्तकात्रण भारतीय साहित्य, अनुवाद आणि रंगभूमी यांच्यातील सर्जनशील देवाणघेवाणीची आठवण जपते. मराठी वाचकांना विविध भाषांतील महत्त्वपूर्ण साहित्य, नाट्यप्रयोग आणि चिकित्सक लेखनाशी जोडण्याच्या शब्दालयच्या व्यापक साहित्यिक दृष्टिकोनाशी हा दस्तऐवज संबंधित आहे.
In the review titled “The Intense Theatrical Experience of a Long Nightmare,” critic Jayant Pawar examines a stage adaptation of Uday Prakash’s celebrated Hindi story Tirichh. The production attempts to translate the story’s social reality, psychological unease, fear and dreamlike experience into a compelling theatrical language.
The Marathi translation was prepared by Jayprakash Sawant, while the stage production was directed by Kishor Kadam and presented by Aavishkar. Through performance, set design, lighting and background music, the production sought to recreate the original story’s atmosphere of insecurity, urban alienation and emotional disturbance.
Jayant Pawar’s review considers both the strengths and limitations of the production. It examines the creative difficulties involved in transforming the story’s narration, memories, dreams and shifting realities into a live theatrical experience. The article therefore functions not only as a performance review but also as a valuable discussion of literary adaptation.
Preserved in Shabdalay’s News & Media collection, this clipping records a meaningful exchange between Indian literature, Marathi translation and theatre. It reflects Shabdalay’s broader literary commitment to connecting readers with important writing, performance traditions and critical cultural discussions.
