F. M. Shinde
फ. मुं. शिंदे, फकीरराव मुंजाजी शिंदे, हे मराठी कवी, समीक्षक आणि प्राध्यापक. अर्धशतकाहून अधिक काळ त्यांची कविता शोषितांचा आवाज झाली आहे. हिंगोली जिल्ह्यातील कळमनुरी तालुक्यातल्या रुपूर या गावी १२ ऑगस्ट १९४८ रोजी त्यांचा जन्म झाला. जन्मगावावरून ते ‘रुपूरकर’ या नावानेही ओळखले जातात. औरंगाबादच्या मराठवाडा विद्यापीठात, म्हणजे आजच्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात, त्यांचे शिक्षण झाले आणि पुढे त्याच शहरातील देवगिरी महाविद्यालयात त्यांनी मराठी साहित्याचे अध्यापन केले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांनी त्यांची दृष्टी घडवली. विद्यापीठाच्या नामांतर आंदोलनात ते सहभागी झाले आणि त्या लढ्याच्या आतून त्यांनी कविता लिहिल्या.
स्वतः दलित नसलेल्या या कवीचा पहिला संग्रह ‘जुलूस’ दलित लढ्याशी एकजुटीची घोषणा ठरला. त्यानंतर ‘स्वांत’ (१९७३), ‘आदिम’ (१९७५) आणि ‘अवशेष’ (१९७९) आले. पुढील दशकांत सुरुवातीच्या कवितेतील विद्रोह चिंतनात उतरला. लोकपरंपरा आणि भक्तिरचनांचा आधार घेणारा ‘फकिराचे अभंग’ हे त्याचे उदाहरण. त्यांचे चोवीस कवितासंग्रह, तीन समीक्षाग्रंथ, एकांकिका, विनोदी लेख आणि एक अनुवाद प्रकाशित झाले आहेत. ‘अंगाई’ आणि ‘तू या जगाचा राखणदार’ ही त्यांची गीते ‘राखणदार’ (२०१४) या चित्रपटात गायली गेली.
२००९ मध्ये मराठवाडा साहित्य संमेलनाचे आणि २०१४ मध्ये ८७ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. तीन महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार तसेच विखे पाटील, अस्मितादर्श, दमाणी आणि परिमल पुरस्कार हे त्यांचे सन्मान.
