‘पाय नसलेली माणसं’—गहन, समृद्ध आणि वैश्विक दृष्टी देणाऱ्या कविता Paay Nasleli Mansa—Poetry Offering a Profound, Rich and Universal Vision

डॉ. सुधीर राजाराम देवरे यांचा ‘पाय नसलेली माणसं’ हा शब्दालय प्रकाशन, श्रीरामपूर यांनी प्रकाशित केलेला विचारप्रवर्तक कवितासंग्रह आहे. दर्शना कोळगे यांनी ‘वैश्विक दृष्टी देणारी कविता’ या लेखातून या संग्रहातील आशय, भाषा, प्रतिमा आणि मानवी जीवनाविषयीची कवीची भूमिका यांचे चिकित्सक विश्लेषण केले आहे.

संग्रहातील कविता मानवी जीवनाच्या विविध नैसर्गिक, सामाजिक आणि अस्तित्ववादी पैलूंना स्पर्श करतात. सर्व कविता सहजपणे पूर्ण उलगडत नसल्या, तरी त्या वाचकाच्या भावना जागृत करतात आणि त्याला अंतर्मुख होण्यास भाग पाडतात. कवितांमध्ये आलेली भाषा सहज, वैविध्यपूर्ण आणि अनुभवातून जन्मलेली आहे.

अहिराणी भाषेचा वापर हा या कवितासंग्रहाचा विशेष गुण आहे. हा वापर कृत्रिम किंवा केवळ शैलीसाठी केलेला वाटत नाही; तो कवीच्या सांस्कृतिक आणि भाषिक मुळांमधून स्वाभाविकपणे येतो. त्यामुळे कवितांना प्रादेशिक संवेदना मिळते आणि त्याच वेळी त्या व्यापक मानवी अनुभवाशी जोडल्या जातात.

निसर्ग, जंगल, झाडे, माती, आकाश, पाणी आणि वाळवंट यांसारख्या प्रतिमांमधून मानवी अस्तित्वाचा शोध घेतला जातो. वाचकाला जणू जंगलाच्या शांततेत बसून स्वतःचे अस्तित्व तपासावे, असा अनुभव या कविता देतात. निसर्ग हा येथे केवळ पार्श्वभूमी नसून मानवी प्रश्नांचा साक्षीदार आणि कवितेच्या चिंतनाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

‘टणकन आवाज नाही!’ या कवितेत गर्दीत अस्तित्व असूनही दुर्लक्षित राहणाऱ्या सामान्य माणसाची व्यथा मांडली आहे. आजूबाजूच्या गदारोळात प्रामाणिक व्यक्तीचा आवाज ऐकू येत नाही, नाव समोर असूनही दुसरीच व्यक्ती पुढे येते आणि समाज मोबाइलमध्ये गुंतलेला राहतो—हे आधुनिक जीवनातील उपेक्षा आणि असंवेदनशीलतेचे प्रभावी चित्र ठरते.

संग्रहाची ‘पाय बदलता येत नाहीत’, ‘पावसात पाय पसरून’ आणि ‘असमान पायांच्या कविता’ अशी तीन भागांत केलेली रचना कवीच्या विचारपूर्वक मांडणीची साक्ष देते. ‘ओयासिस फक्त वाळवंटातच असतं असंही नाही’ ही कविता संघर्षांनी भरलेल्या जीवनात आशा, हिरवाई आणि गोड पाण्याची शक्यता कायम असल्याचा व्यापक अर्थ सूचित करते.

‘अपूर्ण देहांच्या आयुष्यात!’ ही कविता शारीरिक अपूर्णता, सामाजिक संघर्ष, अन्यायाविरुद्ध तक्रार करण्याची असमर्थता आणि सन्मानाने जगण्यातील अडथळे यांचा संवेदनशील वेध घेते. पायांशी संबंधित परिचित वाक्प्रचारांच्या पार्श्वभूमीवर शरीराचा महत्त्वाचा अवयव नसलेल्या व्यक्तीसमोर उभे राहणारे सामाजिक आणि मानसिक प्रश्न संग्रहातून अधोरेखित होतात.

‘पाय नसलेली माणसं’मधील कविता मानवी जीवनाची निरर्थकता, अनिश्चितता आणि अपूर्णता मांडतानाच संघर्षातून पुढे जाण्याची धडपडही व्यक्त करतात. या कविता पारंपरिक चौकटीपासून दूर जात वाचकांसमोर दैहिकतेपासून वैश्विकतेपर्यंत अनेक प्रश्न उभे करतात.

शब्दालयने प्रकाशित केलेला हा संग्रह समकालीन मराठी कविता, अहिराणी भाषिक संवेदना आणि सामाजिक-अस्तित्ववादी चिंतन यांना एकत्र आणणारे महत्त्वपूर्ण प्रकाशन आहे.

Paay Nasleli Mansa by Dr Sudhir Rajaram Devre is a thought-provoking poetry collection published by Shabdalaya Prakashan, Shrirampur. In her article, “Poetry Offering a Universal Vision,” Darshana Kolge examines the collection’s themes, language, imagery and distinctive understanding of human life.

The poems engage with natural, social and existential dimensions of human experience. Although every poem may not reveal its complete meaning immediately, the collection stimulates emotion, reflection and deeper engagement from the reader.

A significant feature of the collection is its natural use of the Ahirani language. Ahirani is not introduced artificially as a stylistic device; it emerges organically from the poet’s linguistic and cultural roots. This gives the poems a regional identity while connecting them with universal human experiences.

Forests, trees, soil, water, deserts and the limitless sky repeatedly appear as important images. Nature is more than a decorative background—it becomes a witness to human existence and a space in which readers are encouraged to examine their own sense of being.

The poem Tankana Aawaz Nahi! portrays ordinary people who remain unseen and unheard despite being present within society. Its images of social noise, public neglect and constant engagement with mobile phones offer a sharp observation of contemporary indifference.

The collection is deliberately organised into three sections: Paay Badalta Yet Nahit, Pavsat Paay Pasrun and Asaman Payanchya Kavita. This structure indicates a carefully developed poetic journey. The poem about an oasis suggests that even within struggle and uncertainty, the possibility of shade, water, hope and renewal continues to exist.

Apurna Dehanchya Ayushyat! sensitively addresses physical incompleteness, social barriers and the everyday battles faced by people whose bodies do not conform to conventional expectations. Familiar expressions associated with standing on one’s feet are used to raise deeper questions about dignity, independence and social inclusion.

The poems speak about uncertainty, incompleteness and the apparent meaninglessness of human existence while also expressing the determination to continue moving forward. They depart from conventional poetic patterns and generate questions ranging from the physical body to broader universal existence.

Published by Shabdalaya, Paay Nasleli Mansa represents an important meeting point between contemporary Marathi poetry, Ahirani linguistic identity and socially engaged existential thought. This review is a valuable addition to Shabdalaya’s Books.