‘तिरिछ’—जयप्रकाश सावंत यांच्या अनुवादाची राजन खान यांनी घेतलेली दखल Tirich—Rajan Khan Reflects on Jayprakash Sawant’s Marathi Translation

‘कसदार आणि भारीभक्कम’ या शीर्षकाखाली लेखक राजन खान यांनी हिंदी साहित्याच्या मराठी अनुवादाचा चिकित्सक आढावा घेतला आहे. कात्रणावरील हस्तलिखित संग्रहनोंद ‘तिरिछ’ असा संदर्भ देते. हिंदीतील महत्त्वाचे कथाकार उदय प्रकाश यांच्या लेखनातील अनुभवविश्व मराठी वाचकांपर्यंत पोहोचवण्यात अनुवादक जयप्रकाश सावंत यांनी बजावलेल्या भूमिकेवर लेखात विशेष भर देण्यात आला आहे.

जगातील घटना, माणसांचे अनुभव, नातेसंबंध आणि अंतःकरणातील संवेदना या प्रदेशानुसार वेगळ्या भासत असल्या, तरी मानवी भावनांची मूलभूत भाषा सर्वत्र समान असल्याचे लेखात अधोरेखित होते. कसदार साहित्य प्रदेश आणि भाषांच्या सीमा ओलांडून वाचकांशी संवाद साधते. म्हणूनच एका भाषेतील महत्त्वाचे साहित्य दुसऱ्या भाषेत समर्थपणे उपलब्ध होणे आवश्यक ठरते.

जयप्रकाश सावंत यांच्या अनुवादातील संवेदनशीलता, सहजता आणि मूळ लेखनाशी असलेली प्रामाणिकता राजन खान यांनी विशेषत्वाने नोंदवली आहे. अनुवाद वाचताना तो अनुवादित मजकूर वाटू नये, तर स्वतंत्र आणि प्रवाही मराठी लेखनाचा अनुभव द्यावा, ही चांगल्या अनुवादाची महत्त्वाची खूण आहे. सावंत यांच्या भाषांतरात मूळ कथांचे आशयसूत्र, भावनिक परिणाम आणि साहित्यिक वजन टिकून राहत असल्याचे परीक्षणातून सूचित होते.

‘तिरिछ’सारख्या साहित्यकृतीतून मानवी मनातील भीती, असुरक्षितता, सामाजिक वास्तव आणि आधुनिक जीवनातील गुंतागुंत व्यक्त होते. अशा साहित्याचा मराठी अनुवाद विविध भारतीय भाषांमधील अनुभवविश्व वाचकांसमोर आणतो आणि साहित्यिक देवाणघेवाण अधिक समृद्ध करतो.

शब्दालयच्या Press & Media संग्रहातील हे कात्रण दर्जेदार अनुवादित साहित्याला प्रोत्साहन देण्याच्या प्रकाशनाच्या भूमिकेशी संबंधित आहे. हिंदी आणि मराठी साहित्यामधील संवाद, प्रभावी अनुवाद आणि गंभीर साहित्यसमीक्षा यांचे महत्त्व जपणारा हा लेख शब्दालयच्या साहित्यिक वारशाचा उल्लेखनीय दस्तऐवज ठरतो.

Under the title Kasdar Aani Bharibhakkam, writer Rajan Khan presents a critical appreciation of Marathi translations of important Hindi literature. The handwritten archival notation on the clipping identifies the literary context as Tirich. The article particularly acknowledges translator Jayprakash Sawant’s role in introducing the creative world of prominent Hindi writer Uday Prakash to Marathi readers.

The article observes that people, events and cultural environments may differ across regions, but fundamental human emotions remain universal. Powerful literature can therefore cross linguistic and geographical boundaries and establish a meaningful connection with readers from different backgrounds.

Rajan Khan notes the sensitivity, fluency and fidelity of Jayprakash Sawant’s translations. A successful translation should not feel mechanical or disconnected from the target language. It should preserve the meaning, emotional force and literary character of the original while offering readers a natural reading experience. The review indicates that Sawant’s Marathi translations achieve this balance effectively.

A literary work such as Tirich explores fear, insecurity, social realities and the psychological complexities of modern life. Its Marathi translation allows readers to encounter experiences emerging from another linguistic tradition while recognising their wider human relevance.

This clipping from Shabdalay’s Press & Media archive reflects the publication house’s association with meaningful translated literature. It preserves an important record of literary exchange between Hindi and Marathi, while underlining Shabdalay’s commitment to bringing significant Indian writing, translators and critical literary discussion before readers.