अशोक सराफ हे पाच दशकांहून अधिक काळ मराठी रंगभूमी, चित्रपट आणि दूरचित्रवाणीवर विनोदाचे अचूक टायमिंग म्हणजे काय हे दाखवणारे अभिनेते. १९४७ मध्ये मुंबईत, मूळचे बेळगावचे असलेल्या कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. दक्षिण मुंबईतील चिखलवाडीत ते वाढले, डी.जी.टी. विद्यालयात शिकले आणि बँक ऑफ इंडियात कारकून म्हणून नोकरी करत असतानाच अठराव्या वर्षी हौशी नाट्यसंस्थांत सामील झाले. १९६५ मध्ये गोवा हिंदू असोसिएशनसोबत व्यावसायिक मराठी रंगभूमीवर त्यांचा प्रवेश झाला. १९७० च्या दशकात विजया मेहता दिग्दर्शित ‘हमीदाबाईची कोठी’ या नाटकात नाना पाटेकर, नीना कुलकर्णी आणि भारती आचरेकर यांच्यासोबत त्यांच्या विनोदाला भावनेची डूब देण्याच्या गुणाची ओळख झाली. पुढे ‘अनधिकृत’, ‘हे राम कार्डिओग्राम’, ‘सारखं छातीत दुखतंय’ आणि ‘व्हॅक्युम क्लीनर’ ही नाटके आली.
‘जानकी’ (१९६९) पासून त्यांची चित्रपट कारकीर्द सुरू झाली. २५० हून अधिक मराठी चित्रपटांत, त्यांपैकी शंभराहून अधिक यशस्वी, १९७० च्या दशकातील सहायक भूमिकांकडून ते १९८० आणि १९९० च्या दशकांतील विनोदी चित्रपटांच्या नायकपदाकडे गेले. ‘धूमधडाका’ (१९८५), ‘गंमत जंमत’ (१९८७), ‘अशी ही बनवाबनवी’ (१९८८) आणि ‘अफलातून’ (१९९१) हे त्यांतलेच. लक्ष्मीकांत बेर्डे यांच्यासोबतच्या सुमारे पन्नास चित्रपटांतील जोडीने, आणि सचिन पिळगावकर व महेश कोठारे यांच्या साथीने, मराठी विनोदी चित्रपटाचा चेहरा बदलला. हिंदीत ‘दामाद’ (१९७८), ‘करण अर्जुन’ (१९९५) आणि ‘वेड’ (२०२२) या चित्रपटांत, तर दूरचित्रवाणीवर ‘हम पाँच’ मध्ये ते दिसले.
राज्याचा सर्वोच्च नागरी सन्मान असलेला २०२३ चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार आणि २०२५ मध्ये पद्मश्री त्यांना मिळाले.