बा. सी. मर्ढेकर (१९०९–१९५६), बाळ सीताराम मर्ढेकर, हे कवी, समीक्षक, कादंबरीकार आणि नाटककार. मराठी कवितेत आधुनिकता त्यांनी आणली. स्वच्छंदतावादी भावविवशतेकडून त्यांनी कवितेला नगर, त्यातील परात्मता आणि निराशा यांच्याकडे वळवले. ‘नवकविता’ त्यांच्या पावलांवर उभी राहिली. खानदेशातील फैजपूर येथे १ डिसेंबर १९०९ रोजी त्यांचा जन्म झाला. शिक्षक असलेल्या वडिलांनी त्यांना तत्त्वज्ञान आणि साहित्याची ओळख करून दिली. मुंबई विद्यापीठ आणि पुण्याचे फर्ग्युसन महाविद्यालय येथे इंग्रजी साहित्याचे शिक्षण घेतल्यानंतर १९२९ ते १९३२ ते लंडनमध्ये किंग्ज कॉलेजच्या शिक्षकांकडे शिकले. १९४० च्या दशकापासून ते आकाशवाणीत होते. तिथे त्यांनी ‘द इंडियन लिसनर’चे संपादन केले आणि अखेरपर्यंत कार्यक्रम संचालक म्हणून काम केले.
त्यांचा पहिला संग्रह ‘शिशिरागम’ (१९३९) अद्याप भावकवितेच्या परंपरेतलाच होता. ‘अभिरुची’मध्ये १९४६ मध्ये प्रसिद्ध झालेली ‘पिपांत मेले ओल्या उंदिर’ ही कविता गडद, अतिवास्तव अशा नव्या भाषेची घोषणा ठरली आणि टी. एस. एलियटचे वाचन आणि युद्धकाळातील मुंबई यांतून घडलेल्या ‘काही कविता’ (१९४७) ने तिच्यावर शिक्कामोर्तब केले. ‘रात्रीचा दिवस’ (१९४५), ‘तांबडी माती’ (१९४७) आणि ‘पाणी’ (१९५०) या त्यांच्या कादंबऱ्या तोच संज्ञाप्रवाही प्रयोग कथात्म साहित्यात घेऊन गेल्या. पु. शि. रेगे आणि दिलीप चित्रे यांसारख्या कवींतून त्यांचा प्रभाव पुढे वाहत राहिला.
२० मार्च १९५६ रोजी दिल्लीत त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या ‘सौंदर्य आणि साहित्य’ या सौंदर्यशास्त्रीय ग्रंथाला त्याच वर्षी साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.
