Dr. B. R. Ambedkar
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (१८९१–१९५६), भीमराव रामजी आंबेडकर, हे विद्वान, कायदेपंडित, अर्थशास्त्रज्ञ आणि राजकीय नेते, आणि घटना समितीच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष या नात्याने भारतीय संविधानाचे प्रमुख शिल्पकार. महू येथे, रत्नागिरी जिल्ह्यातील आंबवडे गावच्या महार कुटुंबात, सुभेदार-मेजर रामजी सकपाळ यांच्या पोटी त्यांचा जन्म झाला. साताऱ्यात अस्पृश्यतेच्या भेदभावात त्यांचे शालेय शिक्षण झाले आणि शिक्षण हीच मुक्तीची गुरुकिल्ली ही त्यांची धारणा पक्की झाली.
बडोदे संस्थानाच्या शिष्यवृत्तीवर १९१३ मध्ये ते कोलंबिया विद्यापीठात गेले. तेथे १९१५ मध्ये अर्थशास्त्रात एम.ए. आणि १९१६ मध्ये भारतीय चलनव्यवस्थेवरील संशोधनाने पीएच.डी. मिळवली. लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये ‘द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’ या प्रबंधाने १९२१ मध्ये एम.एस्सी. आणि १९२३ मध्ये लंडन विद्यापीठाची डी.एस्सी. मिळवली आणि १९२२ मध्ये ग्रेज इन येथून ते बॅरिस्टर झाले.
मार्च १९२७ मध्ये चवदार तळ्यावर त्यांनी महाड सत्याग्रहाचे नेतृत्व केले आणि त्याच वर्षी डिसेंबरमध्ये ‘मनुस्मृती’चे दहन केले. जात धर्मग्रंथांवर उभी आहे आणि ती उखडून टाकली पाहिजे, असे त्यांच्या ‘अ‍ॅनिहिलेशन ऑफ कास्ट’ या ग्रंथाने मांडले. त्यांनी घडवून आणलेल्या १९३२ च्या पुणे कराराने दलित वर्गांसाठी राखीव जागा मिळवल्या. १९४७ पासून स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदामंत्री म्हणून त्यांनी मूलभूत हक्क, अस्पृश्यतेचे निर्मूलन आणि अनुसूचित जातींसाठी आरक्षण यांना संविधानात स्थान दिले आणि स्त्रियांच्या कायदेशीर समानतेसाठी हिंदू कोड बिलाचा आग्रह धरला. १९५६ मध्ये लाखो अनुयायांसह त्यांनी बौद्ध धम्म स्वीकारला.
