दुर्गा भागवत (१९१०–२००२) या मराठी निबंधकार आणि संस्कृत, पाली व बौद्ध साहित्य, मानवशास्त्र आणि मध्य भारतातील आदिवासी लोकसाहित्य यांच्या अभ्यासक. विसाव्या शतकातील मराठी साहित्यातील त्या एक निर्भीड आणि स्वतंत्र प्रज्ञा. त्यांचा जन्म १० फेब्रुवारी १९१० रोजी इंदूर येथे झाला. मुंबईच्या सेंट झेवियर्स महाविद्यालयात त्या संस्कृत शिकल्या. १९२९ मध्ये स्वातंत्र्य चळवळीत सामील होण्यासाठी त्यांनी शिक्षण थांबवले आणि १९३२ मध्ये बी.ए. पूर्ण केले. आरंभकालीन बौद्ध विधिशास्त्रावरील त्यांचा एम.ए.चा प्रबंध १९३९ मध्ये पुण्यात ग्रंथरूपाने प्रसिद्ध झाला. १९३० च्या दशकात गो. स. घुर्ये यांच्या मार्गदर्शनाखाली पीएच.डी.साठी त्या मध्य प्रदेशच्या जंगलांत राहून आदिवासी आणि हिंदू संस्कृतींच्या संगमाचा अभ्यास करत होत्या, पण मार्गदर्शकांनी पुढे जाण्यास मनाई केली. हौशी पुरातत्त्वज्ञ म्हणून त्यांनी नर्मदेच्या पात्रातील पुरावशेषांचाही शोध घेतला.
महाभारत, ज्ञानेश्वरांपासून तुकारामांपर्यंतचे संतकवी, पर्यावरण आणि अगदी पाककलाही त्यांच्या लेखनाच्या कक्षेत आली. बाणभट्टाच्या ‘कादंबरी’चा त्यांनी संस्कृतमधून मराठीत अनुवाद केला. ‘व्यासपर्व’, ‘ऋतुचक्र’ आणि ‘भावमुद्रा’ या त्यांच्या स्वतंत्र कृती, तर ‘पैस’ या निबंधसंग्रहाला १९७१ चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.
१९७५ ते १९७७ च्या आणीबाणीच्या काळात कऱ्हाड येथे भरलेल्या ५१ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्ष म्हणून त्यांनी सेन्सॉरशिप आणि एकाधिकारशाहीविरुद्ध आवाज उठवला. त्यासाठी त्यांना अटक आणि अल्पकाळ कारावास भोगावा लागला. आयुष्यभर त्यांनी शासकीय सन्मान नाकारले. ७ मे २००२ रोजी त्यांचे निधन झाले.
