G. B. Sardar
गं. बा. सरदार (१९०८–१९८८), गंगाधर बाळकृष्ण सरदार, हे मराठी समीक्षक, निबंधकार आणि प्राध्यापक. महाराष्ट्रातील संतकवींकडे समाजसुधारक म्हणून पाहणारी दृष्टी त्यांच्या अभ्यासाने दिली. ठाणे, आताच्या पालघर, जिल्ह्यातील आदिवासी प्रदेशातले लहानसे संस्थान असलेल्या जव्हार येथे २ ऑक्टोबर १९०८ रोजी त्यांचा जन्म झाला. वडिलांचे तिथे दुकान होते. जव्हारच्या कृष्ण विद्यालयात माध्यमिक शिक्षण घेतल्यानंतर मुंबईत शालेय शिक्षण पूर्ण करून त्यांनी पुण्यात एम.ए. केले. १९२० च्या दशकात पुण्यात विद्यार्थी असताना राष्ट्रीय चळवळीतील समाजवादी प्रवाहांशी त्यांचा परिचय झाला आणि तेव्हा घडलेला गांधीवाद व मार्क्सवाद यांचा संगम आयुष्यभर त्यांच्यासोबत राहिला.
१९४१ मध्ये ते मुंबईच्या एस.एन.डी.टी. महिला विद्यापीठात मराठीचे प्राध्यापक झाले आणि विभागप्रमुख म्हणून १९६८ मध्ये निवृत्त झाले. ‘अर्वाचीन मराठी गद्याची पूर्वपीठिका’ (१९३७) या त्यांच्या पहिल्या ग्रंथाने १८८५ ते १९२० या काळातील आधुनिक मराठी गद्याच्या वाढीचा मागोवा घेतला. भक्तिपरंपरेतील संतांच्या वाङ्मयाने समाजासाठी काय केले याची चिकित्सा करणारा ‘संत वाङ्मयाची सामाजिक फलश्रुती’ (१९५०) हा त्यांचा सर्वाधिक गाजलेला ग्रंथ. ज्ञानेश्वर, एकनाथ, तुकाराम आणि रामदास यांच्याविषयीची हीच मांडणी ‘द सेंट-पोएट्स ऑफ महाराष्ट्र : देअर इम्पॅक्ट ऑन सोसायटी’ (१९६९) या इंग्रजी ग्रंथाने व्यापक वाचकवर्गापर्यंत नेली.
१९७८ मध्ये मुंबई येथील दलित साहित्य संमेलनाचे आणि १९८० मध्ये बार्शी येथील ५४ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. १ डिसेंबर १९८८ रोजी त्यांचे निधन झाले.