नारायण सुर्वे (१९२६–२०१०) हे मुंबईच्या गिरणी कामगारांचे कवी होते. त्यांची कविता ज्या चाळी, गिरण्या आणि फुटपाथांबद्दल बोलते, तिथूनच ती आली. त्यांचा जन्म १५ ऑक्टोबर १९२६ रोजी मुंबईत झाला. तान्हेपणीच टाकून दिलेल्या या मुलाला गिरणी कामगार गंगाराम सुर्वे आणि त्यांच्या पत्नी काशीबाई यांनी परळच्या बोगदा चाळीत वाढवले. १९३६ च्या सुमारास हे दांपत्य कोकणातील गावी परतले आणि दहा वर्षांचा नारायण शहरात एकटा पडला. घरकाम, हॉटेलात भांडी घासणे, हमाली आणि गिरणीतील मजुरी अशी मिळतील ती कामे करत ते जगले. चौथीपर्यंत शाळा शिकलेल्या सुर्व्यांनी स्वतः लिहायला-वाचायला शिकून पुढे सातवीपर्यंत शिक्षण पूर्ण केले. १९४२ च्या चले जाव चळवळीत ते सहभागी झाले. नंतर शिपाई आणि पुढे महानगरपालिकेच्या शाळेत प्राथमिक शिक्षक म्हणून त्यांनी काम केले आणि तेथूनच ते निवृत्त झाले.
१९५० च्या दशकाच्या अखेरीस त्यांच्या कविता मराठी नियतकालिकांत येऊ लागल्या. त्या काळच्या संस्कृतप्रचुर भाषेऐवजी त्या बोलल्या जाणाऱ्या मराठीत होत्या. ‘ऐसा गा मी ब्रह्म’ (१९६२) नंतर ‘माझे विद्यापीठ’ (१९६६) आला. त्यातील शीर्षककविता शहराच्या रस्त्यांनाच आपले विद्यापीठ मानते, आणि त्यातील ‘माझी आई’ जिथे कष्टकरी जमतात तिथे म्हटली जाते. ‘जाहीरनामा’ (१९७८) मध्ये त्यांचे राजकीय भान अधिक उघडपणे व्यक्त झाले.
त्यांना १९७३ मध्ये सोव्हिएत लँड नेहरू पुरस्कार आणि १९९८ मध्ये पद्मश्री मिळाली. साहित्य अकादमीच्या मराठी सल्लागार मंडळाचे ते निमंत्रक होते. १६ ऑगस्ट २०१० रोजी त्यांचे निधन झाले.
