S. N. Pendse
श्री. ना. पेंडसे (१९१३–२००७) हे मराठी कादंबरीकार आणि नाटककार होते. खाड्या, पोफळीच्या बागा आणि हट्टी माणसे असलेली कोकण किनाऱ्यावरची गावे त्यांच्या कादंबऱ्यांनी मराठी साहित्याचा कायमचा भाग बनवली. त्यांचा जन्म ५ जानेवारी १९१३ रोजी रत्नागिरी जिल्ह्यातील दापोली तालुक्यातील मुर्डी या गावी झाला. दापोली आणि मुंबई येथे शिक्षण घेऊन त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून बी.एस्सी. केले. १९४२ पासून ते मुंबईच्या बेस्ट उपक्रमात नोकरीला लागले आणि उपजनसंपर्क अधिकारी या पदापर्यंत पोहोचून १९७२ मध्ये निवृत्त झाले. लेखन संध्याकाळी आणि सुट्टीच्या दिवशी चाले.
कोकणातील जीवनाची शब्दचित्रे असलेल्या ‘खडकावरील हिरवळ’ (१९४१) या संग्रहाने त्यांची सुरुवात झाली. ‘एल्गार’ (१९४९) या पहिल्या कादंबरीनंतर ‘गारंबीचा बापू’ (१९५२) आली. एका गावाचे आणि त्याच्या विक्षिप्त नायकाचे हे चित्र रंगभूमीवर आले आणि इयन रेसाइड यांनी युनेस्कोच्या प्रातिनिधिक साहित्यमालेसाठी ‘वाइल्ड बापू ऑफ गारंबी’ (१९६९) या नावाने ते इंग्रजीत आणले. सामाजिक स्थित्यंतराची कादंबरी ‘रथचक्र’ (१९६२) ला १९६३ चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. ‘हत्या’ (१९५४), ‘आकांत’ (१९७८) आणि ‘तुंबाडचे खोत’ (१९८७), ज्यावरून ‘तुंबाड’ (२०१८) या चित्रपटाला नाव मिळाले, या त्यांच्या डझनाहून अधिक कादंबऱ्यांपैकी काही. ‘महापूर’ (१९६१) आणि ‘डॉ. हुद्दार’ (१९९०) ही त्यांची नाटके.
किनाऱ्यावरच्या बोलीभाषेत लिहिलेली त्यांची पुस्तके जात, अंधश्रद्धा आणि बदलत्या समाजातील स्त्रीचे स्थान यांकडे रोखून पाहतात. त्यांचे गुजराती, हिंदी आणि तेलुगू भाषांत अनुवाद झाले आहेत. २४ मार्च २००७ रोजी त्यांचे निधन झाले.
