संत निवृत्तिनाथ : चरित्र व कार्य

वारकरी संप्रदायातील संतांची परंपरा सांगताना आपण ती निवृत्तिनाथ ते निळोबाराय अशी सांगत असतो. त्यामुळे निवृत्तिनाथ हे वारकरी संप्रदायातील एक अधिकारी संत म्हणून विख्यात आहेत. ते वारकरी संप्रदायाच्या तत्त्वज्ञानाचा पाया रचणाऱ्या ज्ञानेश्वर माऊलींचे वडीलबंधू आहेत. आई-वडीलांचं बालपणीच छत्र हरपलेल्या भावंडात सर्वाधिक जबाबदारी साहजिकच मोठ्या मुलाची असते. त्याचप्रमाणे ती जबाबदारी निवृत्तिनाथांवर आली. त्यांनीच ज्ञानदेवादी भावंडांची जडणघडण केली. विशेषत्वाने ज्ञानेश्वर माऊलींच्या संपूर्ण व्यक्तिमत्त्वाला वैचारिक आकार देण्यात निवृत्तिनाथच अग्रेसर होते. साहजिकच त्या निवृत्तिनाथांचं व्यक्तिमत्त्व, चरित्र, विचार, कार्य आणि प्रभाव याचा समग्रपणे अभ्यास करण्याची गरज होती. ती गरज डॉ. अमर ठोंबरे यांनी प्रस्तुत पुस्तकाच्या निमित्ताने पूर्ण केलेली आहे.