‘मायवाटेचा मागोवा’मधून स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून लोकसाहित्याचे पुनराकलन Mayvatecha Magova—A Feminist Reinterpretation of Folk Literature

स्त्रीवादी साहित्य समीक्षा आणि मराठी लोकसाहित्याच्या अभ्यासामध्ये ‘मायवाटेचा मागोवा’ हा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ ठरतो. लोकसंस्कृतीमध्ये स्त्रीला मिळालेले स्थान, तिच्याशी जोडलेल्या रूढी, परंपरा, श्रद्धा, उपासना आणि सामाजिक संकेत यांचे डॉ. तारा भवाळकर यांनी चिकित्सक विश्लेषण केले आहे. स्त्रीनिर्मित लोककथा, लोकगीते, उखाणे आणि मौखिक परंपरांचा अभ्यास करताना तिच्या श्रमप्रतिष्ठेला, माहेरच्या ओढीला, कौटुंबिक नातेसंबंधांना आणि भावविश्वाला विशेष महत्त्व दिले आहे.

ग्रंथातील स्त्रीप्रतिमांचे विश्लेषण केवळ सामाजिक भूमिकांपुरते मर्यादित राहत नाही. मातृरूप, सखी, कष्टकरी, कलारूप आणि उपेक्षित स्त्री अशा विविध रूपांचा विचार त्यात केला आहे. बालविवाह, विधवा विवाह आणि स्त्रीविषयक सामाजिक बंधनांमुळे निर्माण झालेल्या परिणामांचाही शोध घेण्यात आला आहे. पुरुष लेखकांनी रेखाटलेल्या स्त्रीप्रतिमांतील मर्यादा आणि स्त्रीच्या स्वतःच्या अनुभवातून आलेल्या अभिव्यक्तीतील फरक परीक्षणात अधोरेखित होतो.

शब्दालय प्रकाशनाने प्रकाशित केलेला हा संदर्भग्रंथ लोकसाहित्य, स्त्रीवादी समीक्षा, मराठी संस्कृती आणि समाजशास्त्रीय अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांसाठी उपयुक्त आहे. स्त्रीजीवनाच्या विविध स्तरांचा लोकसाहित्याच्या माध्यमातून अभ्यास घडवून आणणारा हा ग्रंथ शब्दालयच्या वैचारिक आणि संशोधनपर प्रकाशनपरंपरेचे प्रतिनिधित्व करतो.

Mayvatecha Magova is an important contribution to the study of Marathi folk literature and feminist literary criticism. Dr. Tara Bhavalkar examines women’s position within folk culture by analysing customs, rituals, social beliefs, worship practices and oral traditions. The book gives particular attention to women-created folk songs, stories and expressions that communicate their labour, family relationships, emotional lives and enduring connection with their maternal homes.

The study goes beyond conventional representations of women. It examines women as mothers, companions, workers, performers and socially marginalised individuals. It also considers the consequences of child marriage, widowhood and restrictive social customs. The review notes the difference between female experiences expressed by women themselves and female characters traditionally portrayed by male writers.

Published by Shabdalay Prakashan, Shrirampur, the book is valuable for readers, researchers and students interested in Marathi literature, women’s studies, folk culture and social history. It also reflects Shabdalay’s commitment to publishing research-oriented Marathi books that preserve cultural knowledge while encouraging critical discussion.