लोकभाषांचे संवर्धन ही काळाची गरज—डॉ. राजन गवस Preservation of Folk Languages Is the Need of the Hour—Dr Rajan Gavas

‘भाषाशास्त्राच्या ओटीपेक्षा लोकभाषांची जपणूक गरजेची’ या लेखातून डॉ. राजन गवस यांनी लोकभाषांच्या अस्तित्वाचा आणि संवर्धनाचा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उपस्थित केला आहे. हा लेख २५ एप्रिल २००९ रोजी लोकमतमध्ये प्रसिद्ध झाला होता.

प्रमाणभाषा आणि औपचारिक भाषाशास्त्रीय अभ्यासाला महत्त्व असले, तरी समाजाच्या दैनंदिन जीवनात वापरल्या जाणाऱ्या लोकभाषांकडे दुर्लक्ष होता कामा नये, अशी लेखाची मध्यवर्ती भूमिका आहे. लोकभाषांमध्ये त्या-त्या प्रदेशातील जीवनानुभव, नाती, परंपरा, व्यवसाय, श्रद्धा, विनोद आणि सामाजिक स्मृती साठलेल्या असतात.

भाषेचा खरा जिवंतपणा तिच्या लोकव्यवहारात असतो. लोकभाषा केवळ अभ्यासाचा विषय बनून राहिल्यास त्यांचे नैसर्गिक अस्तित्व धोक्यात येऊ शकते. त्या बोलल्या जाणे, लिहिल्या जाणे आणि साहित्याच्या माध्यमातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचणे आवश्यक आहे. स्थानिक शब्दसंपदा आणि अभिव्यक्तीचे वैशिष्ट्य जपल्यामुळे भाषिक विविधता अधिक समृद्ध होते.

लेखाची भाषा स्वतः लोकभाषेच्या अभिव्यक्तीचे उदाहरण देते. त्यामुळे लेखाचा विषय आणि त्याची भाषाशैली यांच्यात सुसंगती निर्माण होते. लोकभाषा ही अपूर्ण किंवा कनिष्ठ भाषा नसून समाजाच्या सांस्कृतिक अस्मितेची स्वतंत्र आणि समर्थ अभिव्यक्ती आहे, हा विचार लेखातून अधोरेखित होतो.

शब्दालयच्या Press & Media संग्रहातील हे कात्रण मराठी भाषेतील विविध बोली, लोकसाहित्य आणि भाषिक वारसा जतन करण्याच्या व्यापक साहित्यिक दृष्टिकोनाशी जोडलेले आहे. मराठी वाचकांना भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीविषयक महत्त्वपूर्ण विचारांशी जोडणारा हा लेख शब्दालयच्या अभिलेखीय संग्रहातील उपयुक्त दस्तऐवज ठरतो.

In the article titled Preserving Folk Languages Is More Important Than Merely Studying Them Through Linguistics, Dr Rajan Gavas raises an important question about the survival and preservation of people’s languages. The article was published in the Marathi newspaper Lokmat on 25 April 2009.

While standard languages and formal linguistic studies have their place, the article argues that languages used in the everyday lives of communities must not be neglected. Folk languages preserve regional experiences, relationships, traditions, occupations, beliefs, humour and collective social memory.

The true vitality of a language lies in its everyday use. If folk languages remain only subjects of academic research, their natural existence may gradually weaken. They must continue to be spoken, written and passed to future generations through literature. Protecting regional vocabulary and distinctive modes of expression enriches linguistic diversity.

The article’s language itself demonstrates the expressive power of a folk dialect. This creates a meaningful connection between its subject and style. It underlines that a folk language is not an incomplete or inferior form of communication but an independent and powerful expression of cultural identity.

Preserved in Shabdalay’s Press & Media archive, this clipping connects with the broader literary objective of documenting Marathi dialects, folk literature and linguistic heritage. It is a valuable archival record for readers interested in language, literature, cultural identity and the preservation of India’s diverse linguistic traditions.