V. V. Mirashi
वा. वि. मिराशी (१८९३–१९८५), वासुदेव विष्णु मिराशी, हे प्राच्यविद्यापंडित आणि संस्कृतज्ञ. शिलालेख आणि नाण्यांच्या त्यांच्या वाचनाने दख्खनचा प्राचीन इतिहास नव्याने लिहिला गेला. रत्नागिरी जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यातल्या कुवळे गावी त्यांचा जन्म झाला. कोल्हापुरात शालेय शिक्षण झाल्यावर त्यांनी पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजमधून १९१४ मध्ये संस्कृतमध्ये बी.ए. आणि १९१७ मध्ये एम.ए. केले, कायद्याची पदवी घेतली आणि धर्मसूत्रे, छंदोबद्ध स्मृती आणि हिंदू कायद्याचा विकास या विषयावरील प्रबंधाने मुंबई विद्यापीठाची पीएच.डी. मिळवली. त्या प्रबंधाला विश्वनाथ मंडलिक सुवर्णपदक मिळाले.
मुंबईच्या एल्फिन्स्टन कॉलेजमध्ये काही काळ काम केल्यावर १९१९ मध्ये ते नागपूरच्या मॉरिस कॉलेजमध्ये संस्कृतचे अध्यापक म्हणून रुजू झाले आणि १९४२ मध्ये त्याचे प्राचार्य झाले. १९४७ ते १९५० अमरावतीच्या विदर्भ महाविद्यालयाचे प्राचार्य आणि १९५७ ते १९६६ नागपूर विद्यापीठात प्राचीन भारतीय इतिहास व संस्कृतीचे मानद प्राध्यापक म्हणून त्यांनी काम केले. तेथे ते कला शाखेचे अधिष्ठाताही होते. विदर्भ संशोधन मंडळाचे ते स्थापनेपासूनचे मार्गदर्शक होते.
वाकाटक, कलचुरी, शिलाहार, सातवाहन आणि पश्चिमी क्षत्रप या राजवंशांचे शिलालेख व ताम्रपट यांची त्यांनी संपादित केलेली संकलने, नाण्यांचा अभ्यास, ‘स्टडीज इन इंडॉलॉजी’ आणि ‘लिटररी अँड हिस्टॉरिकल स्टडीज इन इंडॉलॉजी’ हे ग्रंथ, तसेच कालिदास आणि भवभूती यांवरील त्यांचे लेखन मराठी, हिंदी आणि इंग्रजीत प्रसिद्ध झाले. कालिदासाने ‘मेघदूत’ रामटेक येथे रचले हे त्यांनी सिद्ध केले. महामहोपाध्याय या पदवीने त्यांचा गौरव झाला आणि १९७५ मध्ये त्यांना पद्मभूषण मिळाले.
