सोलापूरची देदीप्यमान चळवळ - भाग १

सोलापूर हे भारताच्या इतिहासातील एक अत्यंत महत्वाचे शहर आहे. भारत समजून घ्यायचा असेल तर सोलापूर समजले पाहिजे. सोलापूर हा 'मेल्टिंग पॉट' आहे. वेगवेगळ्या भाषा, धर्म, पंथ सोलापुरात दिसतात. वेगवेगळ्या परिवर्तनवादी चळवळींनी सोलापूरचे आजचे रूप सिध्द केले आहे. तरीही सोलापूरच्या इतिहासाची मांडणी मात्र पारंपरिक वळणानेच करण्याचा प्रयत्न आजवर झाला. साक्षात गौतम बुद्धांनाही विष्णूचा अवतार करण्याच्या शैलीला सुसंगत असेच ते होते. त्यामुळे सोलापुरातल्या चळवळींमागचा हा परिवर्तनवादी विचार ठळकपणे पोहोचला नाही. परंपरेला आव्हान देणाऱ्या बसवण्णांना परंपरेतच मिसळून टाकण्याचा प्रयत्न जिथे होतो, तिथे इतिहासाचे सम्यक आकलन शक्य नाही. म्हणून इतिहासाची ही फेरमांडणी अपरिहार्य होती. संजय आवटे