पाणडोह’—मानवी भावविश्वाची खोली उलगडणारा कवितासंग्रह Pandoh—A Poetry Collection Exploring the Depths of Human Emotion

शैला सायनाकर लिखित ‘पाणडोह’ हा शब्दालय प्रकाशन, श्रीरामपूर यांनी प्रकाशित केलेला मराठी कवितासंग्रह आहे. ‘पाणडोहची खोली’ या शीर्षकाखाली मुकुंद शिंदे यांनी या संग्रहाचे परीक्षण केले आहे. एखाद्या खोल नदीचा तळ शोधण्यासारखा या कवितांमधील अर्थाचा आणि भावनांचा शोध घेणे आवश्यक असल्याचे परीक्षणाच्या प्रारंभी सूचित केले आहे.

शैला सायनाकर या चित्रकार आणि कवयित्री असल्यामुळे त्यांच्या शब्दांना रंग आणि रेषांची संवेदनशील जोड लाभते. मात्र त्यांच्या कविता केवळ चित्रमय किंवा अलंकारिक राहत नाहीत. प्रत्येक कवितेचा आशय स्पष्ट असून, शब्दांमागील भावार्थ जाणवण्यासाठी वाचकाला अंतर्मुख व्हावे लागते. त्यामुळे कविता वाचताना अर्थाचे अनेक स्तर हळूहळू उलगडत जातात.

मानवी सुख-दुःख, भावनिक अस्वस्थता आणि जीवनाचा अर्थ शोधण्याची धडपड हा संग्रहाचा केंद्रबिंदू आहे. दुःख सहन करणाऱ्या व्यक्तीच्या भावनांना कवयित्री शब्दरूप देते. तिची कविता कधी चित्रासारखी आकार घेते, तर कधी वेगवेगळ्या रंगांच्या मिश्रणातून निर्माण झालेल्या भावविश्वासारखी वाचकांसमोर येते.

कवितासंग्रहामध्ये ग्रामीण, दलित आणि शहरी जीवनाशी संबंधित अनुभवांचे प्रतिबिंबही दिसते. सामाजिक आणि सांस्कृतिक चळवळींमधील व्यक्तींची मानसिकता, नात्यांमधील दुरावा आणि बदलत्या समाजातील असुरक्षितता यांचे संकेत कवितांमध्ये आढळतात. समाजात जे घडते त्याचे प्रतिबिंब साहित्यामध्ये उमटते, ही भूमिका परीक्षणात अधोरेखित केली आहे.

परीक्षक मुकुंद शिंदे यांच्या मते, मानवी भावनांची तीव्रता प्रभावी कवितेला जन्म देते. सुख-दुःखाचा अनुभव जीवनाला आकार देतो आणि कवीला प्रतिभेच्या काठावर घेऊन जातो. या अनुभवांना समर्थ शब्दरूप मिळाल्यास कविता अधिक प्रभावी ठरते. शैला सायनाकर यांच्या काही कविता ही काव्यशक्ती प्रकट करतात.

‘पाणडोह’ हा शब्दालयच्या काव्यप्रकाशन परंपरेतील संवेदनशील कवितासंग्रह आहे. नव्या आणि प्रयोगशील मराठी कवितेला व्यासपीठ देणे, स्त्रीलेखनाला वाचकांसमोर आणणे आणि मानवी अनुभवांशी जोडलेले साहित्य प्रकाशित करणे या शब्दालयच्या साहित्यिक भूमिकेशी हा संग्रह संबंधित आहे.

Pandoh, written by Shaila Sayanakar and published by Shabdalay Prakashan, Shrirampur, is a Marathi poetry collection reviewed by Mukund Shinde in the article “The Depth of Pandoh.” The review compares reading the collection with attempting to discover the bottom of a deep river, suggesting that its emotional and literary meanings reveal themselves gradually.

Because Shaila Sayanakar is both a painter and a poet, her words possess the sensitivity of colour and line. Her poems, however, are not merely decorative or pictorial. Each poem presents a recognisable emotional core while encouraging readers to look beneath its surface and discover additional layers of meaning.

Human happiness, sorrow, loneliness and the search for purpose form the emotional centre of the collection. The poet transforms pain into words and gives shape to difficult human experiences. At times, her poetry appears like a painting; at others, it resembles a blend of contrasting colours flowing together to form a complex emotional landscape.

The collection also reflects experiences connected with rural, Dalit and urban life. It contains indications of social and cultural movements, emotional distance between individuals and the insecurity created by changing social conditions. The review stresses that literature inevitably reflects the society from which it emerges.

According to Mukund Shinde, powerful poetry originates in deeply experienced emotion. Happiness and suffering shape human life and take the poet towards the boundaries of creative expression. When such experiences find precise and meaningful language, poetry acquires emotional strength. Several poems in Pandoh demonstrate this quality.

Published by Shabdalay, Pandoh represents the publication house’s commitment to meaningful Marathi poetry, women’s writing and literature rooted in lived human experience. This archival review preserves an important chapter in Shabdalay’s continuing association with Marathi poets and serious literary criticism.