नव्या पिढीने तंत्रज्ञानासह प्रकाशन व्यवसायात उतरावे : सुमती लांडे Young Publishers Must Embrace New Technology, Says Sumati Lande

या लेखात सुमती लांडे यांनी श्रीरामपूरमधील शब्दालयच्या सुरुवातीच्या दिवसांची आणि मराठी पुस्तक व्यवसायातील अनुभवांची माहिती दिली आहे. पुस्तक भांडार गावाबाहेर असल्यामुळे ग्राहकांचा प्रतिसाद कमी मिळत होता. यावर उपाय म्हणून श्रीरामपूर स्टेशनजवळ पुस्तके विकण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

अपेक्षित प्रतिसाद न मिळाल्यामुळे त्यांनी परिसरातील शाळांमध्ये पुस्तके नेण्यास सुरुवात केली. शाळांकडून मिळालेल्या चांगल्या प्रतिसादामुळे शब्दालयच्या प्रारंभीच्या पुस्तक व्यवसायाला महत्त्वाचा आधार मिळाला.

अशोकनगर येथे आयोजित साहित्य संमेलनादरम्यान त्यांचा ग्रंथाली वाचक चळवळीतील कार्यकर्त्यांशी परिचय झाला. या संपर्कातून श्रीरामपूरमध्ये ग्रंथाली केंद्र सुरू करण्यात आले. पुस्तकविक्रीसोबत वाचक चळवळ आणि साहित्यिक संवादाची दिशा शब्दालयच्या कार्याला मिळाली.

पुणे आणि मुंबई येथे पुस्तकांची खरेदी करण्यासाठी जात असताना सुमती लांडे यांना विविध दिवाळी अंकांचा अभ्यास करण्याची संधी मिळाली. चांगल्या विषयावर स्वतःचा दिवाळी अंक प्रकाशित करण्याची कल्पना त्यातून पुढे आली.

दिवाळी अंकाच्या निर्मितीचा पूर्वानुभव नसतानाही त्यांनी सहकाऱ्यांशी चर्चा करून हा निर्णय घेतला. डॉ. र. वा. मंचरकर आणि चित्रकार श्रीधर अंभोरे यांच्या सहकार्याने १९८५ मध्ये पहिला शब्दालय दिवाळी अंक प्रकाशित करण्यात आला.

पहिल्याच अंकाला वाचकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला आणि तीन पुरस्कार प्राप्त झाले. त्यानंतर २००८ पर्यंत शब्दालय दिवाळी अंक विनाखंड प्रकाशित करण्यात आला. प्रत्येक अंकासाठी विशिष्ट विषय निवडून दर्जेदार साहित्य प्रकाशित करण्यावर भर देण्यात आला.

हा लेख मराठी प्रकाशन व्यवसायातील वितरण, पुस्तकविक्री, शाळांशी संपर्क, वाचक चळवळ आणि दिवाळी अंक परंपरेचे महत्त्व स्पष्ट करतो. डिजिटल बदलांच्या पार्श्वभूमीवर नव्या पिढीने तंत्रज्ञानाचा उपयोग करून प्रकाशन व्यवसायात प्रवेश करावा, हा लेखाचा मध्यवर्ती संदेश आहे.

In this article, Sumati Lande recalls the early years of Shabdalaya’s bookselling and literary work in Shrirampur. Because the original bookshop was located outside the main town area, attracting regular customers was difficult. An additional bookselling point was therefore established near Shrirampur railway station.

When this initiative received a limited response, Lande began taking books directly to schools in surrounding areas. The positive response from educational institutions gave the young book business valuable stability.

A literary conference organised at Ashoknagar introduced her to representatives of the Granthali readers’ movement. This association led to the establishment of a Granthali centre in Shrirampur and connected Shabdalaya’s commercial activity with a wider reading movement.

Frequent visits to Pune and Mumbai for purchasing books exposed Lande to a wide range of Marathi Diwali issues. This experience inspired her to consider publishing an independent annual issue based on a strong literary theme.

Despite having no previous experience in producing a Diwali issue, she discussed the idea with literary and artistic collaborators. With assistance from Dr. R. V. Mancharkar and artist Shridhar Ambhore, the first Shabdalaya Diwali issue was published in 1985.

The inaugural issue received a strong response and won three awards. The Shabdalaya Diwali issue was subsequently published without interruption until 2008, with each edition developed around a carefully selected theme.

The article records the challenges of Marathi bookselling, distribution, school outreach, reader movements and literary publishing. Its central message is that younger professionals should use new technology to carry the publishing industry forward.