प्रज्ञा दया पवार या मराठी कवयित्री, कथाकार आणि नाटककार आहेत. त्यांच्या लेखनात दलित आणि स्त्रीवादी जाणिवा एकत्र येतात आणि जात, वर्ग व लिंगभाव एकाच वस्त्राचे धागे म्हणून वाचले जातात. त्यांचा जन्म ११ फेब्रुवारी १९६६ रोजी झाला. ‘बलुतं’कार दया पवार यांच्या त्या ज्येष्ठ कन्या. दलित पँथरच्या काळात नामदेव ढसाळ, अर्जुन डांगळे आणि नारायण सुर्वे ज्या घरात जमत, त्या मुंबईतील घरात त्या वाढल्या आणि शाळकरी वयातच त्यांनी ते जग आत्मसात केले. मराठीत एम.ए. आणि पीएच.डी. केलेल्या पवार ठाण्याच्या सतीश प्रधान ज्ञानसाधना महाविद्यालयात सहयोगी प्राध्यापक आणि मराठी विभागप्रमुख आहेत.
‘अंतःस्थ’ (१९९३) या पहिल्या संग्रहात त्यांनी दलित कवितेला केवळ जातीच्या चौकटीपलीकडे नेऊन राजकीय जाणीव व्यक्तिगत पातळीवर आणली. त्यानंतर ‘उत्कट जीवघेण्या धगीवर’ (२००२), ‘मी भिडवू पहातेय समग्राशी डोळा’ (२००७), ‘आरपार लयीत प्राणांतिक’ आणि ‘दृश्यांचा धोबळ समुद्र’ (२०१५) हे संग्रह आले. ‘अफवा खरी ठरावी म्हणून...’ (२०१०) या कथासंग्रहातील कथा शहरातील दलित स्त्रियांचे जगणे मांडतात. माया पंडित यांनी त्याचा ‘लेट द रूमर्स बी ट्रू’ हा इंग्रजी अनुवाद केला. २००६ च्या खैरलांजी हत्याकांडाला उत्तर म्हणून त्यांनी नाटक लिहिले, जे रंगभूमीवर आले. ‘टेहलटिकोरी’ (२०१६) मध्ये त्यांचे स्तंभलेखन संग्रहित आहे. त्यांचे लेखन इंग्रजी, हिंदी, कन्नड, गुजराती, उर्दू, मल्याळम आणि तमिळ भाषांत अनुवादित झाले आहे.
त्यांना २००९ मध्ये बिरसा मुंडा सन्मान पुरस्कार आणि २०१० मध्ये बोधिवर्धन पुरस्कार मिळाला. २०१५ मध्ये त्यांनी ‘अघोषित आणीबाणी’च्या निषेधार्थ महाराष्ट्र शासनाचे पाच पुरस्कार परत केले.
