Books by C. T. Khanolkar
लेखक
चिं. त्र्यं. खानोलकर
C. T. Khanolkar
चिं. त्र्यं. खानोलकर (१९३०–१९७६), म्हणजे चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर, हे मराठी कवी, नाटककार आणि कथात्म लेखक होते. कविता त्यांनी ‘आरती प्रभू’ या नावाने लिहिली, तर नाटके आणि कथात्म साहित्य स्वतःच्या नावाने. त्यांचा जन्म ८ मार्च १९३० रोजी कोकणात वेंगुर्ल्याजवळ बागलांची राई येथे खानावळ चालवणाऱ्या एका गरीब कुटुंबात झाला. त्यांचे शिक्षण मॅट्रिकपर्यंत झाले. आरती प्रभू या नावाने त्यांची कविता प्रथम १९५४ मध्ये ‘सत्यकथा’ मासिकात प्रसिद्ध झाली आणि ‘जोगवा’ हा पहिला कवितासंग्रह १९५९ मध्ये आला.
१९५९ मध्ये खानावळ बंद पडल्यावर ते मुंबईला आले. आकाशवाणीवरची नोकरी अल्पकाळ टिकली आणि पुढची वर्षे दारिद्र्यात गेली. ‘दिवेलागण’ (१९६२), ‘नक्षत्रांचे देणे’ (१९७५) आणि मरणोत्तर प्रसिद्ध झालेला ‘पाषाणपालवी’ (१९७६) या संग्रहांतून त्यांची कविता अस्वस्थता आणि व्याकुळतेकडून संवादी सहजतेकडे गेली. ‘ये रे घना’ आणि ‘तू तेव्हा तशी’ यांसारख्या त्यांच्या कविता पुढे संगीतबद्ध झाल्या. शब्दालय प्रकाशनाने त्यांचे ‘वारा वाजे रुणझुणा’ प्रकाशित केले.
१९६६ ते १९७६ या काळात त्यांनी सहा नाटके लिहिली. या नाटकांनी मराठी रंगभूमीच्या वास्तववादी आणि भावनाप्रधान सवयींना धक्का दिला. नाटकातले नाटक असलेले ‘एक शून्य बाजीराव’ (१९६६), ‘अवध्य’ (१९७१) आणि ब्रेख्तच्या ‘कॉकेशियन चॉक सर्कल’चे रूपांतर ‘अजब न्याय वर्तुळाचा’ (१९७३) ही त्यांतली प्रमुख. १९७६ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला आणि त्याच वर्षी २६ एप्रिल रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले. ‘नक्षत्रांचे देणे’ला १९७८ चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.
- emoji_eventsसाहित्य अकादमी पुरस्कार १९७८, ‘नक्षत्रांचे देणे’साठी (आरती प्रभू या नावाने)
- emoji_eventsसंगीत नाटक अकादमी पुरस्कार १९७६, नाट्यलेखनासाठी
